Tin Tức Giáo Hội Công Giáo Hoàn Vũ

  Nói không với chủ nghĩa duy khoa học

Nguồn: xuanbichvietnam.wordpress.com

Trong bài giảng đầu tiên cho Giáo triều hôm 3/12/2010 dịp Mùa Vọng, trước sự hiện diện của Đức Thánh Cha, cha Raniero Cantalamessa, với mục đích « mang lại một đóng góp nhỏ bé cho sự cần thiết tái phúc âm hóa đối với Giáo Hội », đã « xác định một số nút mắc và chướng ngại sâu xa làm cho nhiều nước có truyền thống Kitô giáo lâu đời « trơ ì » trước sứ điệp Tin Mừng », và qua đó đưa ra câu trả lời của Kitô giáo cho những thách đố, chướng ngại này.

Những thách đố đối với Giáo Hội hiện nay là « chủ nghĩa duy khoa học, hiện tượng tục hóa và chủ nghĩa duy lý ».

Trong bài suy niệm đầu tiên này, cha giảng thuyết dừng lại ở chủ nghĩa duy khoa học vô thần, một chủ nghĩa mà, theo Đức Gioan-Phaolô II, « là một mối nguy hiểm khác cần phải lưu tâm. Cái quan niệm triết học này từ chối không thừa nhận có giá trị những hình thức tri thức tôn giáo và thần học, cũng như sự hiểu biết luân lý và thẩm mỹ » (Jean-Paul II, Paroles sur l’homme, Rizzoli, Milao 2002, p. 443 ; cf, également Enc. « Fides et ratio », n. 88). Cha Cantalamessa « tóm tắt những luận đề chính của trào lưu tư tưởng này » như sau :

« Luận đề thứ nhất. Khoa học, và đặc biệt khoa vũ trụ luận, vật lý và sinh vật học, là hình thức khách quan và nghiêm chỉnh duy nhất của tri thức về thực tại. Monod viết rằng « các xã hội hiện đại được dựa trên khoa học. Chúng mắc nợ khoa học sự giàu có của chúng, sức mạnh của chúng và sự xác tín rằng mai ngày con người có thể tiếp cận với những của cải và sức mạnh còn lớn hơn nữa, nếu con người muốn … » ».

« Luận đề thứ hai. Hình thức tri thức này không tương thích với đức tin mà dựa trên những tiền đề không thể chứng minh được, cũng không thể giả mạo được. Theo nghĩa này, nhà vô thần đấu tranh R. Dawkins đi đến chỗ coi những nhà khoa học tự xưng là hữu thần đều là « những kẻ mù chữ », mà quên đi nhiều nhà khoa học nổi tiếng hơn ông ta nhiều đã tự xưng và tiếp tục tự  xưng là hữu thần ».

« Luận đề thứ ba. Khoa học đã chứng minh sự sai lạc, hay ít ra sự không cần thiết của giả thiết Thiên Chúa. Lời khẳng định này đã được tiếp sức cách rộng rãi bởi các phương tiện truyền thông trên thế giới trong những tháng vừa qua, sau những tuyên bố của nhà vật lý thiên văn Stephen Hawkins. Ông này, đổi ý kiến về những tuyên bố trước đây của mình, giờ khẳng định trong cuốn sách mới nhất của ông The Grand Design (Le grand dessein), rằng các tri thức hiện nay của khoa vật lý từ nay làm cho dư thừa niềm tin vào một vị thiên chúa sáng tạo vũ trụ : « việc tự hình thành là lý do có cái gì đó (hơn là không có gì) » ».

« Luận đề thứ tư. Hầu như tất cả, hay ít ra là đại đa số các khoa học gia, đều là vô thần. Đó là những gì mà chủ nghĩa vô thần khoc học đấu tranh khẳng định, có Richard Dawkins là tác giả của cuốn sách God’s Delusion, (L’illusion de Dieu), kẻ bảo vệ tích cực nhất của nó. »

Cha Cantalamessa nhận định rằng « tất cả những luận đề này tỏ ra sai lạc, không phải trên nền tảng một lập luận tiên thiên hay những lý luận thần học và đức tin, nhưng dựa trên chính sự phân tích những kết quả của khoa học và của ý kiến của nhiều nhà khoa học trong số các vị nổi bậc nhất, của hôm qua và hôm nay. Một nhà bác học tầm cỡ như Max Planck, cha đẻ của thuyết « lượng tử » (quanta), đã nói, về vấn đề khoa học, những gì mà thánh Augustin, Tôma Aquinô, Pascal, Kierkegaard và những vị khác đã từng  khẳng định về lý trí : « Khoa học dẫn đến điểm mà vượt qua đó nó không còn có thể hướng dẫn nữa » (M. Planck, La connaissance du monde physique, p. 155, (cit. da Timossi, op.cit. p. 160)).

Liên quan đến những phản biện  của các khoa học gia và của các triết gia khoa học đối với những luận đề này, cha Cantalamessa chỉ trích dẫn phê bình của Roberto Timossi, trong cuốn L’illusione dell’ateismo. Perché la scienza non nega Dio, (L’illusion de l’athéisme. Pourquoi la science ne nie pas Dieu).

Đối với cha giảng thuyết, khi nhà khoa học vô thần khẳng định « Thiên Chúa không tồn tại », thì ông ta đã phán đoán một thế giới mà ông ta không biết, áp dụng những luật của mình cho một đối tượng nằm bên ngoài tầm của ông ta. Để thấy Thiên Chúa, cần phải mở một con mắt khác…Trong ý nghĩa này vẫn còn có giá trị lời khẳng định của tác giả thánh vịnh : « Kẻ ngu si nói : Thiên Chúa không tồn tại »».

Tuy nhiên, đối với cha Cantalamessa, việc nói không với chủ nghĩa duy khoa học không được dẫn đến nói không với khoa học hay là ngờ vực đối với nó, cũng như việc nói không với não trạng duy lý trí không được dẫn đến khước từ lý trí, bởi vì như thế trái ngược với đức tin.

Chân phước John Henry Newman là một mẫu gương cho thái độ cởi mở và xây dựng đối với khoa học. Đang khi mà một số người đương thời với ngài tỏ ra « bối rối » với việc xuất bản tác phẩm của Darxin về sự tiến hóa của các loài, thì ngài trấn an họ, đưa ra một nhận xét « báo trước nhận xét hiện nay của Giáo Hội về tính bất phi tương thích của một lý thuyết như thế với niềm tin của Thánh Kinh ». Cha giảng thuyết trích dẫn tuyên bố của chân phước Newman trong thư gởi cho kinh sĩ J. Walker : « Lý thuyết này không làm cho tôi sợ […] Đối với tôi dường như nó không có nghĩa rằng việc tạo dựng bị phủ nhận bởi vì Đấng Tạo Hóa, cách đây hàng triệu năm, đã ban luật lệ cho vật chất. Chúng ta không thể phủ nhận cũng không hạn chế phạm vi Đấng Tạo Hóa bởi vì Ngài hẳn đã tạo nên hành vi tự trị sinh nên tâm trí con người, hầu như được phú bẩm cho một thiên tài tác tạo ; chúng ta không phủ nhận cũng không hạn chế phạm vi Tạo Hóa, và càng ít hơn nữa không hạn chế quyền năng của Ngài, nếu chúng ta cho rằng Ngài đã ban luật lệ cho vật chất…Lý thuyết của ông Darwin do đó không cần phải là vô thần, dù nó đúng hay không … Thoạt nhìn, tôi không thấy rằng « sự tiến hóa ngẫu nhiên của các hữu thể hữu cơ là không tương thích với kế hoạch của Thiên Chúa – Nó là ngẫu nhiên đối với chúng ta, không phải đối với Thiên Chúa».

Cha giảng thuyết khẳng định rằng ý định của ngài không phải dấn thân phê phán toàn bộ về chủ nghĩa duy khoa học. Điều quan trọng đối với ngài, đó là « làm nổi bật một khía cạnh đặc biệt của chủ nghĩa duy khoa học này », một khía cạnh mà  « có một tác động  trực tiếp và quyết định đến việc phúc âm hóa : nó hệ tại vị trí của con người trong cái nhìn của chủ nghĩa duy khoa học vô thần ».

Cha Cantalamessa nói tiếp : « Từ nay có một sự đua tranh giữa các nhà khoa học vô thần, đặc biệt giữa các nhà sinh vật học và các nhà vũ trụ học », và cho thấy người ta « sẽ đi xa hết mức trong việc khẳng định về tính hoàn toàn bên lề và sự vô nghĩa của con người trong vũ trụ và trong đại dương của cuộc sống ».

Monod đã viết : « Giao ước cũ đã bị cắt đứt. Cuối cùng, con người biết rằng nó là đơn độc trong sự bao la dửng dưng của vũ trụ nơi mà nó đã tình cờ ló ra…rằng số phận của nó, bổn phận của nó không được viết ở nơi nào cả ».

P. Atkins lại thổ lộ rằng : « Tôi đã luôn luôn nghĩ rằng tôi là người vô nghĩa trước mắt mọi người. Biết được các chiều kích của vũ trụ, tôi chỉ có thể nhận thấy tôi thực sự là như thế dường nào…Chúng ta chỉ là một tí bùn trên một hành tinh thuộc về mặt trời ».

Đối lại, cha giảng thuyết cho thấy Pascal đã bác bỏ những luận đề này khi sử dụng một lập luận mà vẫn còn giá trị của nó : « Con người chỉ là một cây sậy, yếu ớt nhất trong thiên nhiên, nhưng đó là một cây sậy biết suy nghĩ. Toàn thể vũ trụ không được vũ trang để đè bẹp nó…Nhưng khi vũ trụ đè bẹp nó, con người sẽ vẫn còn cao quý hơn những gì giết nó, vì nó biết rằng nó chết…Vũ trụ chẳng biết gì về điều đó ».

Theo cha, cái nhìn duy khoa học về thực tại lập tức cất con người khỏi trung tâm của vũ trụ. « Cái nhìn về con người này bắt đầu có những hệ quả cũng cụ thể, trên bình diện văn hóa và não trạng. Chính như thể mà được giải thích một số thái quá của chủ nghĩa duy sinh thái có khuynh hướng đặt trên cùng một bình diện các quyền của các động vật, thậm chí là thực vật, và các quyền của con người ».

Cha Cantalamesse nhận xét cay đắng : « Có những con vật được đối xử và nuôi nấng tốt hơn nhiều so với hàng triệu trẻ em ».

Đó là một thái độ trở lại với quan niệm tiền Kitô giáo theo sơ đồ : Thiên Chúa – vũ trụ – con người, đang khi sơ đồ của Thánh Kinh và của Kitô giáo là : Thiên Chúa – con người – vũ trụ. Theo sơ đồ của Thánh Kinh, vũ trụ là cho con người, chứ không phải con người cho vũ trụ.

Đến đây, cha giảng thuyết thử cho thấy làm sao cái quan niệm Kitô giáo về mối tương quan con người – vũ trụ được thể hiện trên bình diện phúc âm hóa.

Trước tiên, cha đưa ra một nhận xét quan trọng bằng trích dẫn một cầu nói của một môn đệ của Denys l’Aréopagite : « Ta không được bác các ý kiến của người khác, cũng không bày tỏ ý kiến trên giấy tờ chống lại một ý kiến hay một tôn giáo mà có vẻ không tốt. Ta phải viết chỉ vì chân lý chứ không chống lại người khác ». Đối với cha Cantalemessa, cũng không nên cho nguyên tắc này là tuyệt đối, vì đôi khi cũng hữu ích và cần thiết bác bỏ các học thuyết sai lạc. Tuy nhiên, đối với ngài, thông thường việc trình bày chân lý cách tích cực thì vẫn hữu hiệu hơn là bác bỏ sai lầm trái ngược. Chính vì thế, đối với cha giảng thuyết, « việc lưu tâm đến tiêu chí này trong việc phúc âm hóa, đặc biệt khi đối diện với ba chướng ngại… : chủ nghĩa duy khoa học, chủ nghĩa thế tục và chủ nghĩa duy lý, là quan trọng ».

Ngài nói tiếp : « Trong việc phúc âm hóa, sẽ hữu hiệu hơn khi trình bày cái nhìn của Kitô giáo cách bình thản bằng việc dựa vào sức mạnh nội tại của cái nhìn này khi nó được kèm theo bởi một xác tin sâu xa… ».

« Diễn tả cáo quý nhất về phẩm giá và ơn gọi của con người theo cái nhìn của Kitô giáo đã được kết tinh trong học thuyết về sự thần linh hóa con người. Học thuyết này đã không có cùng tầm quan trong trong Giáo Hội Chính Thống và trong Giáo Hội Latinh. Khi vượt quá tất cả các chướng ngại mà cách dùng của dân ngoại đã từng tích lũy trên quan niệm thần hóa (theosis), các Giáo Phụ đã biến nó thành nền tảng của linh đạo của học. Thần học latinh ít nhấn mạnh đến điều đó hơn. « Mục đích của đời sống được các kitô hữu Hy Lạp nhắm đến – như người ta đọc thấy trong Từ Điển Linh Đạo – vẫn là sự thần hóa. Mục đích mà các kitô hữu Đông Phương theo đuổi là việc đạt tới sự thánh thiện (…) Theo các kitô hữu Hy Lạp, Ngôi Lời đã hóa thành nhục thể để ban lại cho con người được giống với Thiên Chúa mà tội lỗi của Adam đã làm mất đi, để thần hóa con người. Theo các kitô hữu Latinh, Ngôi Lời đã làm người để cứu chuộc nhân loại… » ».

Theo cha giảng thuyết, có thể nói rằng « thần học Latinh, sau thánh Augustin, nhấn mạnh hơn đến việc Chúa Kitô đã đến  cất bỏ tội lội, và thần học Hy Lạp nhấn mạnh hơn đến việc Ngài đã đến ban cho con người hình ảnh của Thiên Chúa, Thánh Thần và sự sống thần linh. » Tuy nhiên, cha cho thấy « linh đạo Latinh đôi khi diễn tả  chính lý tưởng này cho dầu nó tránh từ ngữ « thần hóa » », một từ ngữ « xa lạ với ngôn ngữ Thánh Kinh ». Đưa ra bằng chứng cho nhận định này, cha Cantalamessa đã trích dẫn thánh Lêô Cả, Gioan Thánh Giá, thánh Bônaventura, mà học thuyết của các ngài đều nói về việc tham dự của con người vào sự sống thần linh của Thiên Chúa, vào thiên tính của Ngài.

Đối với vị linh mục dòng Phanxico này, « Noël là cơ hội lý tưởng để tái đề nghị, cho chính chúng ta và cho người khác, gia sản chung lý tưởng này của Kitô giáo. Chính từ việc nhập thể của Ngôi Lời mà các Giáo Phụ Hy Lạp lẩy ra chính khả năng của việc thần hóa. Thánh Athanase không ngừng lặp đi lặp lại : « Ngôi Lời đã làm người để chúng ta có thể được thần hóa », và thánh Grégoire de Naziance viết : « Ngài đã nhập thể và con người đã trở thành Thiên Chúa, vì con người được kết hợp với Thiên Chúa ».

 Theo Cha Cantalamesse, Giáng Sinh như thế « là phản đề triệt để nhất của cái nhìn duy khoa học. Ở Noël, chúng ta lắng nghe công bố cách long trọng : « Nhờ Ngôi Lời, vạn vật được tạo thành, và không có Người, thì chẳng có gì được tạo thành » (Ga 1, 3) ; « Tất cả đã được tạo thành nhờ Người và  cho Người » (Col 1, 16). »